Film o Stanisławie Krycińskim. Bieszczady w obiektywie

Powstający film dokumentalny „Nadsanie” opowiada historię wieloletniej pracy konserwatora, który przez kilka dekad dokumentował dzieje pogranicza i starał się uratować przed zapomnieniem ślady wielokulturowego świata.

Kim jest Stanisław Kryciński i co robił w Bieszczadach?

Stanisław Kryciński to konserwator, którego działalność w Bieszczadach sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Jego zaangażowanie nie ograniczało się do jednego regionu — pracował nad inwentaryzacją i odnawianiem zabytków na terenie Bieszczadów, Pogórza Przemyskiego oraz Beskidu Niskiego. Wraz ze studentami dokumentował i katalogował obiekty zabytkowe, a następnie podejmował prace konserwacyjne mające na celu ich uratowanie.

Szczególną uwagę poświęcił cmentarzom — miejscom, które często ulegają degradacji i zanikaniu z pamięci lokalnej społeczności. Dokumentował między innymi cmentarz w Siankach oraz cerkwisko w wsi Beniowa, gromadząc w ten sposób materiały dotyczące historii i kultury tego terenu.

Jakie skarby znajdują się w archiwum Krycińskiego?

Przez dziesięciolecia pracy Kryciński zgromadził prywatne archiwum obejmujące setki tysięcy fotografii. Ta kolekcja stanowi nieocenioną dokumentację zmian zachodzących na pograniczu — utrwala nie tylko stan poszczególnych obiektów, lecz także krajobraz kulturowy całego regionu. Zdjęcia pokazują, jak wyglądały miejsca pamięci, jakie były zniszczenia, a także jak przebiegały prace konserwacyjne.

Archiwum Krycińskiego to de facto wizualny zapis historii, który w filmie „Nadsanie” zostaje uzupełniony archiwalnymi materiałami filmowymi i dokumentami, tworząc wielowarstwowy obraz przeszłości.

Jakie dziedzictwo pokazuje film „Nadsanie”?

Dokument skupia się na wielokulturowym charakterze pogranicza. Region zamieszkiwały bowiem różne grupy etniczne i religijne — Bojkowie, Łemkowie, Rusini, Żydzi i Polacy. Każda z tych społeczności zostawiła ślady w krajobrazie: w architekturze, cmentarzach, tradycjach i nazwach miejsc. Film „Nadsanie” ma na celu ukazanie tej złożoności i pokazanie, jak wiele z tego dziedzictwa zostało utracone lub uległo zniszczeniu.

Praca Krycińskiego zyskuje w tym kontekście szczególne znaczenie — jego dokumentacja jest świadectwem tego, co było, zanim wiele z tych miejsc zniknęło z krajobrazu lub uległo zapomnieniu.

Kto stoi za powstaniem dokumentu?

Element	Szczegóły
Tytuł	Nadsanie
Producent	Stowarzyszenie Trzeci Tor
Reżyseria	Agnieszka Wiktorowska, Krzysztof Ridan
Premiera	Wiosna 2027
Publikacja materiałów	Wrzesień 2026
Materiały źródłowe	Archiwalne filmy, dokumenty, fotografie, archiwum Krycińskiego

Produkcją dokumentu zajmuje się Stowarzyszenie Trzeci Tor, a reżyserują go Agnieszka Wiktorowska i Krzysztof Ridan. Zespół pracuje nad tym, by połączyć archiwalne materiały z Krycińskiego z nowszymi dokumentami i filmami, tworząc spójną narrację o pracy konserwatora i zmianach zachodzących na pograniczu.

Co to oznacza dla turystów i miłośników historii Bieszczadów?

Film „Nadsanie” będzie cennym źródłem informacji dla wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć historię Bieszczadów i pogranicza. Dla turystów odwiedzających region dokument może stać się przewodnikiem po niewidocznych warstwach historii — pomoże dostrzec, co się zmieniło, jakie miejsca mają szczególne znaczenie, a jakie ślady przeszłości warto poszukiwać podczas wędrówek.

Dla badaczy i entuzjastów dziedzictwa kulturowego to materiał dokumentujący pracę konserwacyjną i metodę dokumentacji zabytków. Dla lokalnych społeczności — szansa na reconnect z własnymi korzeniami i zrozumienie wielokulturowego charakteru swojego regionu.

Publikacja materiałów promocyjnych zaplanowana na wrzesień 2026 roku pozwoli na zapoznanie się z fragmentami dokumentu jeszcze przed jego pełną premierą wiosną 2027 roku.