Żubry w Bieszczadach: jak wzrasta populacja i co to oznacza dla turystów

Populacja żubrów w Bieszczadach dynamicznie rośnie i w marcu 2024 roku osiągnęła 880 osobników — to wynik inwentaryzacji przeprowadzonej przez bieszczadzkie nadleśnictwa. Wzrost liczebności to sukces ochrony gatunku, który w Polsce prawie całkowicie wyginął, ale jednocześnie rodzi nowe wyzwania dla leśników, rolników i turystów górskich.

Sezon rodzenia żubrów: gdzie się ukrywają matki?

Od połowy czerwca żubrzyce przechodzą w tryb macierzyński. Ciąża u żubrów trwa około dziewięciu miesięcy, a przed porodem samice opuszczają swoje stada i szukają ustronnych miejsc w leśnych zaroślach, gdzie wydają na świat młode. Jak opisuje to Edward Marszałek, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, jeszcze do niedawna widywano żubrzyce pasące się na śródleśnych łąkach, ale od połowy czerwca ukryły się one w leśnym gąszczu.

Na otwartych przestrzeniach żubrzyce pojawiają się dopiero pod koniec lata — wtedy już z kilkutygodniowymi cielakami. Młode żubry rodzą się przez cały sezon, czasami nawet we wrześniu, ale osobniki urodzone tak późno mają mniejsze szanse na przeżycie w przypadku ciężkiej zimy.

Struktura stad żubrów w lecie

W sezonie letnim żubry organizują się w specyficzne grupy społeczne. Samice i cielęta tworzą mniejsze grupy, które wspólnie opiekują się młodymi. Stare byki trzymają się osobno, a młodsze samce tworzą tzw. grupy kawalerów — wiodące spokojny żywot do sierpnia, kiedy nastaje czas rui (godów). Ta organizacja społeczna zmienia się drastycznie w okresie rozrodu, gdy dorosłe samce dołączają do stad.

Zagrożenie dla turystów: co robić, gdy spotkasz młodego żubrzątka?

Leśnicy wydają jasne ostrzeżenie: w razie spotkania w lesie młodego żubrzątka nie należy zbliżać się do niego. Najprawdopodobniej gdzieś w pobliżu czuwa nad nim jego matka, a ryzykowanie spotkania z nią w takich okolicznościach może być niebezpieczne dla człowieka. Żubrzyce w obronie potomstwa mogą być agresywne — to naturalne zachowanie matki chroniące młode przed zagrożeniem.

Turyści powinni pamiętać, że spotykanie żubrów w lesie jest stosunkowo rzadkie, ale wymaga pełnej świadomości i ostrożności. Jeśli dojdzie do przypadkowego spotkania, najlepszą strategią jest wycofanie się na bezpieczną odległość i obserwacja zwierzęcia z dystansu.

Historia żubrów w Bieszczadach: od 17 do 880 osobników

Rok	Liczba żubrów	Opis
Październik 1963	17	Pierwsze żubry trafiły do zagrody aklimatyzacyjnej w Nadleśnictwie Stuposiany
Wiosna 1964	17	Pierwsze żubry wypuszczone na wolność
Marzec 2024	880	Inwentaryzacja wykazała populację w polskiej części Bieszczadów, w tym 147 cieląt z poprzedniego roku

Pierwsze żubry trafiły w Bieszczady w październiku 1963 roku do zagrody aklimatyzacyjnej w Nadleśnictwie Stuposiany. Wiosną 1964 roku zostały wypuszczone na wolność, a pierwotnie dzikie stado liczyło zaledwie 17 osobników. Dziś populacja wzrosła ponad 50-krotnie — to spektakularny sukces ochrony tego chronionego gatunku.

Opiekę nad żubrami w Bieszczadach od ponad 60 lat sprawują leśnicy. Prowadzenie monitoringu osobników tego chronionego gatunku, w tym coroczna inwentaryzacja stad, formalnie zostały powierzone bieszczadzkim nadleśnictwom przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w 2009 roku. Dzięki temu w miejsce wcześniejszych szacunków wprowadzono systemową inwentaryzację i monitoring zdrowotny stad — co pozwala na precyzyjne śledzenie zmian populacji.

Wyzwania związane z przegęszczeniem populacji

Co roku w Bieszczadach przychodzi na świat 150–200 młodych żubrów, jednak nie wszystkie dożywają dorosłego wieku. Od ponad 10 lat naukowcy zajmujący się tym gatunkiem wyrażają zaniepokojenie przegęszczeniem populacji, które skutkuje wieloma negatywnymi zjawiskami.

Przegęszczenie powoduje zwiększenie szkód w uprawach rolnych i leśnych — żubry, szukając pożywienia, wkraczają na tereny gospodarcze. Przede wszystkim jednak powoduje wzrost zagrożenia epidemiologicznego związanego z chorobami zakaźnymi. Gruźlica i telazjoza (pasożytnicza zakaźna choroba oczu) rozprzestrzeniają się szybciej w gęstych stadach. Na telazjozę co roku zapada po kilkadziesiąt osobników, co prowadzi do ich upadków i śmierci.

Co to oznacza dla turystów i ochrony przyrody?

Wzrost populacji żubrów w Bieszczadach to z jednej strony sukces — gatunek, który prawie całkowicie wyginął, powrócił do polskich gór. Z drugiej strony stanowi to wyzwanie dla leśników, którzy muszą balansować między ochroną gatunku a zapobieganiem przegęszczeniu i chorobom.

Dla turystów oznacza to, że obserwacja żubrów w naturalnym środowisku staje się coraz bardziej realna — zwłaszcza na szlakach w Bieszczadach. Jednocześnie wymaga to zwiększonej świadomości i ostrożności, szczególnie w okresie od czerwca do września, gdy żubrzyce opiekują się młodymi. Turystyka górska i ochrona przyrody mogą koegzystować, ale wymaga to przestrzegania zasad bezpieczeństwa i szacunku dla dzikich zwierząt.

Leśnicy będą kontynuować monitorowanie populacji i wprowadzać niezbędne działania regulacyjne, aby utrzymać zdrową, zrównoważoną populację żubrów w Bieszczadach — zarówno dla dobra samych zwierząt, jak i dla bezpieczeństwa ludzi korzystających z tych gościnnych gór.